ማንዛዊ ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (VPN)

ኣብ’ዚ ዘለናዮ መዋእል ዳርጋ ዓለም ብምልእታ ብኢንተነት ተጠናኒጋ እያ ክበሃል ይከኣል። ይኹን’ምበር፡ ኢንተርነት ኣሃዛዊ ጫካ ኢዩ እንተተባህለ’ውን ምግናን ኣይኮነን። ኣይኮነን ዶ ልሕሉሕ ስርዓተ-መቈጻጸሪ ንዘለወን መርበባት ኮምፕዩተራት፡ ነተን ዝተራቐቐ ሜላ መቈጻጸሪ ዘለወን ከይተረፈ ዝፈግሩ ናይ ኢንርነት ጐሓሉ መሊኦም እዮም። ደሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ዘይብለን፡ ብውልቀ-መለኽቲ ዝመሓደራ ሃገራት ዝርከቡ ኣህዛብ’ውን ካብ ኢንተርነት ዝመረጽዎ ሓበሬታ ከይረኽቡ መታን፡ እቶም ስርዓታት ረቒቕ ሜላ መመመዪ ብምጥቃም ይዓግትዎ ወይ ጠሪሶም ይኽልክልዎ እዮም። ሰባት ነዚ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ጸገማት ንምሕላፍ እምበኣር ብህሉው ህዝባዊ ስርዓተ-መርበባት ሰጊሮም ማንዛዊ (ቨርችዋል) ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (virtual private networkVPN) ብምትእትታው ይጥቀምሉ ኣለዉ።

VPN diagram

ምንጪ፡ GIZMODO

ማንዛዊ (ቨርችዋል) ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ ኣብ ልዕሊ ከም ኢንተርነት ዝኣመሰለ ህዝባዊ ስርዓተ-መርበብ ተለኮምዩኒከይሽን ዝማዕበለ ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ ኮምፕዩተር እዩ። ማንዛዊ (ቨርችዋል) ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ ብስሩ፡ ተጠቀምቲ ኣብ ርሑቕ ኮይኖም ብቅኑዕነቱ ዝተረጋገጸ ስርዓት ቃል-ምስጢር (pass word) ብምጥቃም ዝኸፍትዎን ዝኣትዉዎን፡ ሓደ ወይ ልዕሊኡ ነንሕድሕደን ብዝተራኸባ ናይ ዋኒነ-ትካላት ውሽጣዊ መርበባት ኢንተርነት (intranets) ወይ ናይ ዝተወሰነ ከባቢ ስርዓተ-መርበብ (local area networks-LANs) የጠቓልል። ሓበሬታታት ብከም ኢንተርነት ዝኣመሰሉ ብዘይውሑስ ስርዓተ-መርበብ ክሓልፉ ከለዉ ናይ ዋኒነ-ትካላት ኮነ ውልቀ-ሰባት ተነቃፊ ሓበሬታታት፡ ገበነኛታት ኢንተርነት ከይረኽብዎ ንምክልኻል መታን ክከኣል፡ ሓበሬታታት ተመስጢሮም (encrypted) ኢዮም ዝዳለዉ። ስለ’ዚ እምበኣር ካብ’ተን ሓበሬታ ዝህባ ትካላት ኣብ ርሑቕ ዝርከቡ ተጠቀምቲ ብብሕታዊ ናይ ዋኒነ-ትካላት ስርዓተ-መርበባት ብህሉው ህዝባዊ ስርዓተ-መርበባት ሓሊፎም ክጥቀሙ ስለዝኽእሉ፡ ትካላት ንኽራይ መስመራት ተለኮምዩኒከይሽን ወጻኢ ከይገበራ ቨርችዋል ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ ከም ናይ ሰፊሕ ከባቢ ስርዓተ-መርበብ (wide area networks -WANs) ኮይኑ ንክሰርሓ የፍቅደለን።

እዚ ማለት፡ ሰባት ቨርችዋል ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (VPN) ውሑስ ብዝኾነ መገዲ ክጥቀሙን ብህዝባዊ ስርዓተ-መርበብ ሓሊፎም ሓበሬታ ክለዋወጡን የኽእሎም ማለት እዩ። ከም’ቲ ፋየርዎል (firewall) ኣብ ኮምፕዩተርና ንዝርከብ ሓበሬታ ዝከላኸለልና፡ ቨርችዋል ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (VPN) ድማ ኣብ ኢንተርነት ብተመሳሳሊ ንሓበሬታና ካብ ሓደጋ ይከላኸለልና። ብተክኒካዊ መዳይ ክንርእዮ ከለና፡ ቨርችዋል ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (VPN) ናይ ሰፊሕ ከባቢ ስርዓተ-መርበብ’ኳ እንተኾነ፡ እቲ ዝረሓቐ ተጠቃሚ ግን ልክዕ ከም’ቲ ናይ ብሕቲ ስርዓተ-መርበብ ኣገልግሎት፡ ውሕስነትን ትረኢትን ኢዩ ዝረክብ።

ብኸም’ዚ ምኽንያት፡ ኮርፖረሽናት ተነቃፊ ሓበሬታታት ውሑስ ብዝኾነ መገዲ ምስ ኣብ ርሑቕ ዝርከቡ ማእከላት ሓበሬታታተን ንምርኻብ ነዚ ቨርችዋል ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (VPN) ክጥቀማሉ ምርኣይ ኣዝዩ ዝውቱር እዩ። እዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ’ቶም ኣብ ኢንተርነት ወጠምጠም ዝብሉ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብ ውልቀ-ተጠቀምቲ ከይተረፈ’ውን ኣዝዩ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ። በዚ ስርዓት ዝመሓላለፍ ሓበሬታ ተመስጢሩ ስለዝዳሎ፡ ነቲ ሓበሬታ መጽዮም ክኣልዩዎ ዝደልዩ ነቲ ሓበሬታ ክበጽሕዎ ኣየኽእሎምን እዩ። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ተጠቀምቲ እዚ ስርዓት እቲ ናይ ብሓቂ ናይ ኢንተርነት ፕሮቶኮል (IP) ኣድራሽኦም ብናይ ወሃብቲ VPN ስለዝቕየር፡ ኣድራሻ ናይ’ቲ ናይ ብሓቂ ዝርከብሉ ከባቢ ከደናግሩ ይኽእሉ። ናይ ብሓቂ ትነብረሉ ርያድ ክኸውን ይኽእል ኢዩ፣ እቲ ናይ ኢንተርነት ኣድራሻኻ ግን ናይ ተክሳስ ይኸውን – እንተድኣ እቲ ትጥቀመሉ ዘሎኻ ወሃቢ ኣገልግሎት VPN ኣብ ተክሳስ ዝርከብ ኮይኑ። በዚ ኸኣ ካብ ብመግስቲ ኮነ ብናይ ጸጥታ መሓውሩ ንዝግበር ምቁጽጻር ኢንተርነት ከተምልጥ ትኽእል።

ኣድርሻ ኢንተርነት ፕሮቶኮል (IP address) ሓደ ፍሉይ ቊጽሪ ኮይኑ፡ ንኹሎም መስራሒታት (ከም ኮምፕዩተር፡ ታብለት ወይ ተለፎን) ምስ ኢንተርነት ክራኸቡ ከለዉ ዝወሃቦም ኢዩ። ብዘይ ህዝባዊ ኣድርሻ ናይ ኢንተርነት ፕሮቶኮል ኣገልግሎት፡ ኢንተርነት ክትረክብ ዝከኣል ኣይኮነን። ኣድርሻ ኢንተርነት ፕሮቶኮል (IP address) ክልተ መሳርሒታት (ኣብ ኢንተርነታዊ ርክብ) ተደላልየን ክራኸባን ኣብ መንጒአን ድማ ሓበሬታ ክለዋወጣን የኽእለን። ልክዕ ከም’ዚ ደብዳበ ክትልእኽ ከለኻ ናይ ለኣኽን ተቐባልን ኣድራሻ ክህልዎ ዘለዎ ወይ ድማ ከም’ዚ ካብ ተለፎን ክትድውል ከለኻ ግድን ጸዋዒትን ተቐባሊትን ቊጽሪ ዘለወን ማለት እዩ።

ብቨርችዋል ብሕታዊ ስርዓተ-መርበብ (VPN) ርክብ ምምስራት ቀሊል እዩ። መጀመርያ እቲ ተጠቃሚ በቲ ልሙድ ሓፈሻዊ ‘ወሃቢ ኣገልግሎት ኢንተርነት’ (ISP) ምስ ህዝባዊ ኢንተርነት ይራኸብ፣ ብድሕሪ’ዚ ናይ ’ዓሚል ሶፍትዌር’ (client software) ተጠቂሙ ናይ VPN ርክብ ምስ’ቲ ናይ’ቲ ኩባንያ VPN ይምስርት። እቲ ናይ ዓሚል ሶፍትዌር ነቲ ኣብ ርሑቕ ዘሎ ተጠቃሚ ነቲ ስርዓተ-መርበበ ኢንተርነት ውሑስ ርክብ ብምፍጣር ንክበጽሖ የፍቅደሉ ማለት እዩ። በቃ!

ብሓጺሩ፡ VPN ኣብ መንጎ ክልተ ወይ ልዕሊ ክልተ መሳርሒታት ውሑስ መስመር ርክብ ዝፈጥር ምህዞ ተክኖሎጂ ኢዩ። VPN ብሕታዊ ምንቅስቓስ መርበብ ካብ ጠልቀፍቀፍ በሃልቲ፡ ኣብ’ቲ መስመር ዘይግቡእ ምትእትታው ዝገብሩን ሳንሱርን ይከላኸል። ኣብ ርእሲኡ’ውን ኣድራሻ ናይ ብሓቂ ትርከበሉ ቦታ ይሓብኣልካ፣ ርክባትካ ብምስጢር ከም ዝጸሓፍ ይገብረልካ፣ ንእትፈትዎ ትሕዝቶ’ውን ይከታተልለካ።

ምጥቃም VPN ግን ሕጋዊ ድዩ፧

ጥቕሚ VPN ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝረኣናዮ ኮይኑ፡ ኢንተርነት ተጠቂምካ ዘይሕጋዊ ነገራት ንምግባር ግን ከገልግል ይኽእል እዩ። ከምኡ እንተኾይኑ፡ ሕጋዊ ሳዕቤናት ክህልዎ ግድን ምዃኑ ምፍላጥ የድሊ።

ንሕጋዊ መዓላታት እንተድኣ ኮይኖም ዘገልግሉ፡ VPN ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ከም ዘይሕጋዊ ኣይቁጸርን እዩ። ዝኾነ ሰብ ድማ VPN ከም ቃሓታኡ ክጥቀም ይኽእል። ብናይ ካልኦት IP ሓሊፍካ ኢንተርነት ምጥቃም ሕጋዊ ኢዩ። ኣብ ዓለም ምሉእ ዝርከባ ኩለን ዓበይቲ ኩባንያታት ከይተረፈ ዝጥቀማሉ ሜላ ድማ እዩ። ኣገልግሎታት VPN ከም መሕብኢ ተጠቂምካ ዘይሕጋዊ ንጥፍታት ምክያድ ግን ሕጊ ትጥሕስ ምህልውካ ምግናዛብ የድሊ። ገለ ንጥፈታት ጠሪሶም ዘይሕጋውያን ኮይኖም፡ ናይ VPN ኣገልግሎት ተጠቂምካ ከተሰላስሎም ድማ ኣይግባእን።

ዘይሕጋዊ ካብ ዝቑጸሩ ንጥፈታት ቀንዲ እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፥

  • ናይ ህጻናት ስእለ/ምስለ-ጽዩፍ (ፖርኖግራፍያ)
  • ምፍጋር (hacking) ኢማይልን ሕሳባትን
  • ምዝርጋሕ ናይ ኮምፕዩተር ቫይረስ
  • ብኢመይል ኮነ ብኻልእ ኣገባባት ንሰባት ዘይጠለብዎ/ዘይደለዩዎ ንግዳዊ መልእኽትታት ጌርጋ ምዕልቕላቕ (spamming)
  • ጉሕለት፡ ስርቂ፡ ምጥፍፋእ

ትነብረላ ሃገር ብዛዕባ ኣጠቓቕማ VPN ዝምልከት ዘለዋ ሕጊ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ። ከም ኢራን፡ ሰሜን ኮርያን ቺናን ዝኣመሰላ ሃገራት ንምጥቃም VPN ዝኽክል ወይ ዝገትእ ሕግታት ኣለወን። ገለ ሃገራት ዜጋታተን ንከም ነትፍሊክስ፡ ሁሉ፡ ፋይስቡክን ትዊተርን ዝኣመሰላ ዝተኣገዳ መርበብ ሓበሬታታት (ማሕበራዊ ሚድያታት) ንኽበጽሑ ወይ ክጥቀሙ ኣይደልያን እየን። ኣብ ርእሲኡ፡ ሰበ-ስልጣን እዘን ከም’ዚአን ዝኣመሳል ሃገራት ከም ተቓወምቲ ዝሓስብዎም ዜጋታት ኣብ ኢንተርነት ዝገብርዎ ምንቅስቓስ ብደቂቕ እዮም ክቈጻጸሩ ዝደልዩ።

ገሊኡ ኣብ ኢንተርነት ንዝካየድ ንጥፈታት፡ መንነት ተጠቀምቲ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ዋኒን ንግዲ ምፍጻም ዕድጊ መበቈል ተጠቃሚ፡ ዓዳጊ ወይ ሸያጢ ምድህሳስ ድሓር ከጋጥም ንዝኽእል ጸገማት ንምፍታሕ ውሕስነት ይህብ እዩ። ቪድዮ ምርጋፍ፡ ምቕርሳን፡ ምጥሓስ ሕግታት መሰል-ድርሰትን ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ሓበሬታ ምክፋል (sharing) ሕጋዊ ሳዕቤናት ከኸትሉ ዝኽእሉ ዛዕባታት ምዃኖም ድማ ምስትውዓል የድሊ።

ከም VPN ዝኣመሰሉ ብዙሓት ናይ ውሕስነት ፕሮቶኮላት እዮም ማዕቢሎም። ነፍሲ-ወከፎም ድማ ብደረጃ ብቕዓት ውሕስነቶምን ባህርያቶምን ይፈላለዩ እዮም።

ምንጪታት፡

  1. GIZMODO
  2. Encyclopedia Britannica
  3. ExpressVPN (https://www.expressvpn.com)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s