ሕማቕ ዘመን፡ ካብ’ታ ትፈድየካ እታ ትገድፈልካ

‘ዘመን ኣካሒዳ’ ክበሃል ንሰምዕ ኢና። ከም’ቲ ዝዝንቶ፡ በቲ ሕማቕ ዘመን፡ ረዳኢ ዘይነበሮ ደርቂ ስለዘጋጠመ፡ ውሉድ ንውሉዱ፡ ሓው ንሓዉ ዝተጨካኸኑሉ ክፉእ ኵነት’ዩ ፈጢሩ። ዘመክሕ ድማ ኣይኰነን፣ ክትሕግዝ ኣኻእሎ ምስ ሰኣንካ እንታይ ትገብር፧ ብገለ ዕድል መሓለዊ ትንፋስ ኢልካ ዘሰጋገርካየን ቍሩብ-ቁራቦ እንተ ተማቒልካየን፡ ንጽባሕ ኣይክትርእያን ትኸውን’ሞ፡ ተገዲድካ፡ ሰብኣዊ ባህሪኻ’ውን ኣጥፊእካ፡ ሰብካ ብጥምየት ተዓጺፉ እናሞተ፡ ኣስቂጥካ ትዕዘብ። ኣይረድ’ዩ። ዘሕለፈ ምስ ኣሕለፈ፡ ዘይሓልፍ መቸም የለን፣ ሽዑ፡ እቲ ተካል ዘመን ሓሊፉ ታሪኽ ምስ ኰነ፡ ነቲ ንሱ ዝገደፎ በሰላ ከተሕዊ ናይ ወለዶታት ጾር ይኸውን። ሰብኣዊ ዝምድናታትን ርክባትን፡ ስስዐን ኣነ ጥራይ ይንበረላን ዝሕመረቶም ጸያቒቶ ባህርያት ብዝፈጠሩዎ ብልሽት፡ መእሰሪኡ ተበታቲኹ ምትእምማን የጥፍእ። ናይ ሓድሕድ ምትእምማን እንተ ዘየሎ፡ ሓባራዊ ሰብኣዊ ሰላም፡ ርግኣትን ዕብየትን ክህሉ ከቶ ኣይክእልን።

እዚ ንሓልፎ ዘለና ዘመን’ውን ብዝተፈላለየ መልክዑ ‘ዘመን ኣካሒዳ’ ዘይፈጠረ ኣይኰነን። ምልካዊ ስርዓታት ስልጣኖም ካብ ዘናውሑሎም ሜላታት ሓደ፡ ናይ ህዝቢ ማሕበራዊ ኣቃውማ (social fabric) በቲንካ፡ ማሕበራዊ ስኒትን ውህደትን ምዝራግ እዩ። ናይ ሓደ ሕብረተ-ሰብ ማሕበራዊ ኣቃውማ ኣብ ሓጺር ግዜ ዝፍጠር ኣይኰነን፣ ብዙሕ ውረድ-ደይብ ሓሊፉ ክህነጽ ነዊሕ ግዜ እዩ ዝወስድ። ካብ ስድራ ቤት ጀሚሩ ክሳብ’ቲ ማሕበረ-ኮምን ሕብረተ-ሰብን ዝነባበሩሉ ኵሉ መዳያዊ ስርዓት ዝሃነጸን ዝሓቘፈን እዩ። እዚ ንመንነት፡ ልምዲ፡ ባህሊ፡ እምነት፡ ስርዓተ-ሕግን መነባበርን መሰልቱን የጠቓልል። ውልቀ-መለኽቲ ድማ ነዚ ኣቃውማታት ንምፍራስ ከይደቀሱ’ዮም ዝሰርሕሉ፣ ምኽንያቱ፡ እዞም ዝተዘርዘሩ ነጥብታት ገለ ካብ’ቶም ቀንዲ መህነጺን መጥመርን ባእታታት እዮም። እዞም ውልቀ-መለኽቲ ስርዓታት፡ ኣብ ውልቀ-ሰብ ደረጃ ወሪዶም እዮም ዝሰርሑ። መጀምርታ፡ እቲ ውልቀ-ሰብ መንነቱን እንታይነቱን ከም ዘጥፍእ ይገብሩዎ። ነዚ ንምስራጽ፡ ንሳቶም ሰውራዊ ዝብሉዎ መሕጸቢ መንነት ፍልስፍና ፖለቲካዊ ሓሽሽ እዮም ዝጥቀሙ። ሽዑ፡ እቲ ውልቀ-ሰብ፡ ንገዛእ ርእሱ ረሲዑ፡ ብግብሪ ብዛዕባ ፈጺሙ ዘይክውንነታዊ ናይ እኩብ ስነ-ሓሳብ ግዙእ ከም ዝኸውን ይግበር። እዚ ዕንወት ቍጽሪ ሓደ’ዩ።

እቲ ቀጺሉ ዝስርሓሉ ዕንወት ቍጽሪ ክልተ፡ ከባቢያዊ ኣተሓሳስባ ምጥፋእ እዩ። ወዲ ሰብ መቸም ካብ ከባቢ ተነጺሉ ኣብ ህዋ ጠልጠል ኢሉ ኣይነብርን። ከባቢ፡ ልክዕ ከም ስድራ ቤት፡ ናይ ወዲ ሰብ ናይ መጀመርታ መስፈርን መተኣሳሰሪን ባእታ እዩ። እቲ መዳሕንቱ ዝተቐብረሉ ቦታ ምስ’ቶም ከምኡ መዳሕንቶም ዝተቐብረሎም ሰባት ናይ ፈለማ መበገስን መንጠርን ቦታኡ እዩ። ብድሕሪኡ እዩ ምስ ኣብ ካልእ ከባቦታት ዝርከቡ ሰባት ርክባት ዝፈጥር። እዚ ሰብ ዝሰርሖ ዘይኰነ፡ ባህርያዊ እዩ። እዞም ውልቀ-መለኽቲ እምበኣር፡ ነዛ ባህርያዊ መጣመሪ ድቃስ ስኢኖም እዮም ክበትኩዋ ዝሰርሑ።

ዕንወት ቍጽሪ ሰለስተ እምነታት/ሃይማኖታትን ትካላቶምን እዩ። ነቲ ሕብረተ-ሰብ ጠሚሮም ብስኒት ካብ ዘንብሩዎ ባእታት በብሓደ እናደለኻ ምምህማኖም እዩ። ሓደ ካብ’ቶም ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ ባእታታት እምነት’ዩ። ብርክት ዝበሉ እምነታት/ሃይማኖታት ምስ ዝህልዉ፡ ፈላማ ነቶም ንኣሽቱ ምሕቃቕ’ዩ። ብድሕሪኡ፡ ነቲ ዝዓበየ፡ ዝበዝሐ ህዝቢ ዝሓቘፈ ሃይማኖት ምብጅጃል ይኸውን። ሰባት ምስ ፈጣሪኦም ክራኸቡሉ ዝኣተዉዎ ሃይማኖት፡ መሳርሒ ፖለቲካ ኰይኑ፡ ነንሕድሕዶም ዝናቘቱሉ ቀንዲ ሰበብ ይቕየር።

ስርዓተ-ትምህርትን ትካላቱን ድማ እቲ ቀጺሉ ዕንወት ዝስርሓሉ ዕላማ እዩ። ሓደ ጥቁይ ስርዓት፡ ስርዓተ-ትምህርቲ ክሃንጽ ከሎ ንሃገራዊ ዕላማታትን ህዝባዊ ረብሓታትን (ኣብ ቅዋም ምርኵስ ብምግባር) ኣድማዒ ከም ዝኸውንን ቀጻልነት ከም ዝህሉዎን ልዑልን ጥንቁቕን መጽናዕቲ ገይሩ’ዩ ዘሰናድዎ። ሓደ ካብ ዕላማታት ትምህርቲ ድማ ዘዝተዋህቡዎ ጐሲሞም ዝኸዱ ዘይኰነስ ነቘፌታዊ ኣተሓሳስባ ዘማዕብሉ በዳህቲ (critical thinkers)ን ተመራመርትን ዜጋታት ምፍራይ እዩ። መለኽቲ ስርዓታት ድማ እዚኣ እታ ሕማም መርዘን ተትሕዞም ስራሕ’ያ። ንሳቶም፡ ዘዝተባህሎ ዝገብር ልሙስ ዜጋ’ዮም ክሃንጹ ዝደልዩ። ስለ ዝዀነ፡ ካብ ብሃይማኖታዊ ትካላት ዝመሓደራ ጀሚሮም ክሳብ ናይ ብሕትን ማሕበረ-ኮምን ኣብያተ-ትምህርቲ ዝተፈላለዩ ምስምሳት ብምፍጣር ከም ዘይነበራ ይገብሩወን። ነተን ናይ መንግስቲ ዝበሃላ ድማ ዘይብቑዕ ካሪክለም ኣዕጢቖም፡ መምህራነን ዓጊቦም ዘይምህሩለን ስፍራ ተስፋ ዝቘረጹ ይገብሩወን። በዚ ከኣ ልሙስ ስርዓተ-ትምህርቲ ብምህናጽ፡ መጻኢኦም ዝድብዝዞም መንእሰያት የፍርዩ።

ፍርዳዊ ስርዓት (ካብ ስርዓተ-እንዳባ ክሳብ ዘመናዊ ስርዓት) ድማ እቲ ካልእ ግዳይ ዝኸውን’ዩ። ነቲ ዘመናት ክሰርሕ ዝጸንሐን ሕብረተ-ሰባት ኣብ ውሽጦምን ምስ መዳውብቶምን ግዝኣተ-ሕጊ ነጊሱ፡ ብሰላምን ስኒትን ከነባብሮም ዝጸንሐ ስርዓት የማህምኑዎ።

ናይ መወዳእያ ዕላማ’ዞም መለኽቲ ስርዓታት፡ ዋላ ሓደ ሰብ ብሒም ከይበለ፡ ሰጥ ለበጥ ኢሉ ከም ዝግዝኦም ብምግባር፡ ጸጋታት ሃገር ኣብ ትሕቲ ምሉእ ቍጽጽሮም ብምውዓል፡ ኣብ ኮረሻ ስልጣኖም ብዘይተሓታትነት ምንባር እዩ።

ኵለን እዘን ኣብ ላዕሊ ዝዘርዘርኩወን ውሑዳት ካብ’ቲ ብዙሕ ኰይነን፡ እዞም ውልቀ-መለኽቲ ሓደ ሕብረተ-ሰብ መንነቱን ጥምረቱን ዘቑመለን ኣዕኑድ ምዕናው ዝሰርሑለን እየን። ንዓና ኣጋጢሙና ዘሎ ዝዓበየ ብድሆ ዝብሎ ከኣ እዚ እዩ። ኣብ’ዛ ንነብረላ ዘለና ዓለም መቸም ኣሽንባይ ዶ ሓደ ንኡስ ስርዓት፡ ዓርሞሽሽ ኢምብራጦርያዊ ስርዓታት እኳ ንመዋእል ክነብሩ ኣይረኣናን፡ ኣይሰማዕናን። ህዝብታት ግን ኣንጻር ኵሉ መሰናኽላትን መስገደላትን ነይሮም፡ ኣለዉን ክነብሩን እዮም (እዛ ዓለም’ዚኣ ክሳዕ ዘላ)። ንሕና ከኣ ከም ህዝብን ሃገርን ነበርቲ ኢና። እቲ ዝዓበየ ንኵልና ዘገድሰና’ምበኣር፡ ኵልና ከም ውልቀ-ሰባት፡ ኮማትን ማሕበረ-ሰብን፡ እቲ ሓደ ኣብ ውሽጢ’ቶም ብዙሓት፡ እቶም ብዙሓት ኣብ ዙርያ ሓድሕድና፡ ብዘይ ስክፍታ፡ ሰብኣዊ ክብርታትና፡ መንነትናን እንታይነትናን ተዓቂቡ፡ ብውህደት፡ ስኒትን ልዝብን ብሕጊ ተገዚእና፡ ንሕጊ ኣኽቢርናን ተኸባቢርናን መታን ክንነብር፡ ነዚ ካብ ጥንቲ ዝተሰጋገረ መጣመሪታትና ክንዕቅቦ፡ ነቲ ማህሚኑ ዘሎ ክንጽግኖ፡ ነቲ ጠፊኡ ዘሎ ድማ ክንመልሶ ናይ ግዜና ዝዓበየ ዕዮ ገዛ እዩ። ጽባሕ፡ ‘ዘመን ኣካሒዳ’ እናበልና ብሕንከት ካብ ንዝክሮ፡ ‘ብንቕሓትናን ጥምረትናን ዝሰገርናዮ ናይ ብድሆ ዘመን’ ኢልና ክንጸውየሉ ክንክእል መታን፡ እቲ ተኽእሎ ኵሉሳዕ ኣብ ኢድና ከም ዘሎ ኣስሚርና ከነስተውዕሎ ይግባእ። ሕማቕ ዘመን ካብ’ታ ትፈድየካ እታ ትገድፈልካ’ያ ትኸፍእ’ሞ፡ ካብ ስምዒት ወጺእና ብውድዓውነት ንመራሕ። ከም’ቲ ኣበው ዝብሉዎ፡ ‘ንሕማቕ መዓልቲ የለኹልክን ንበላ!’

እንተ እዚ ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ንብዙሓት ኣሰኪፉ ዘሎ ንሃገርና ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ እናጸንበርካን ብዛዕባ ምውናን ወደባታ እናመደርካን ዝቀላቐል ዘሎ ተርእዮታት ብዙሕ ከሰክፈና የብሉን። ዝነበረ፡ ዝበለየ ጸወታ ነዳያት እዩ። ዳግማይ መጣልዒ ፖለቲከኛታትን ምንጪ ስቓይ ሓፋሽ ህዝብን ከይከውን፡ ዶብና ብዘይ ወዓል ሕደር ክሕንጸጽ ምድላይና ዘዛርብ ዛዕባ’ውን ኣይኰነን። ግድን ክትግበር ዘለዎ ጕዳይ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ግን፡ ኤርትራ ከም ኵለን ሃገራት ኣፍሪቃን ዓለምን ሓንሳብን ንዅሉሳዕን ልኡላዊት ሃገር ኰይና እያ። ኣርባዕተ ነጥቢ! ኣፍሪቃውያን ሓቢርናን ሰሚርናን ኵልና ንረብሓሉን ብሰላም ንነብረሉን ምሉእ ሕብረት እንተ ፈጢርና፡ መርሓባ። ምሕባር ሓድሽ ኣይኰነን፣ ናይ ቀረባ ግዜ ተመኵሮ ሕብረት ኤውሮጳ ኣሎ። ካብኡ ብዝተረፈ ግን፡ መምስ ክብረትና ደዶብና ደኣ! እንተ እቶም ሰላም ህዝብታት ዞባና ዳግማይ ክትብጽብጹ ህርዲግ ትብሉ ዘለኹም ሰብ ሕልምን ጽውጽዋይን ግን፡ ከም’ቲ ዳኒኤል ክብረት ዝጸሓፎ፡ ነቲ ወሪዱኩም ዘሎ ‘መጥፍኢ ሃገር ጻህያይ’ ኣብ ምጽሃይ እንተ ተጸመድኩም ይሕሸኩም ጥራይ ኢና ንብሎም።

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s