ጻዕዳ ሕማምን ውልቃዊ ተመኵሮይን

ጻዕዳ ሕማም (Vitiligo) ይሓዊ ዶ?

መልሲ፡ ከማይ እንተዀንኩም፡ “እወ”

ካልኣይ ክፋል

24-04-2020

ጻዕዳ ሕማምን ውልቃዊ ተመኵሮይን

ጻዕዳ ሕማም እንታይ ምዃኑ ናይ ሓባር መረዳእታ መታን ክህልወና፡ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ጽሙቝ ኣቢለ ጽሒፈሉ ነይረ። እቲ ሓበሬታ ዘይረኸብኩሞ ምስ እትህሉዉ፡ በዛ መላገቢ (https://tesfagiorgis.blog/2021/02/27/) ኣቲኹም ክትረኽቡዎ ከም እትኽእሉ ብኣኽብሮት እሕብረኩም። ኣብ’ዚ ግዜ ብዙሓት ሰባት በዚ ሕማም ተጠቒዖም ስለዘለዉ፡ እዚ ተመኵሮ እንተ ሓገዞም ነካፍሎ (Share ንግበሮ)።

ነዚ ናይ ቈርበት ሕማም ብነብሰይ ቅድሚ ምምኳረይ፡ ብዛዕብኡ ኣፍልጦ ዳርጋ ኣይነበረንን። ‘ዝወዓለ ይንገርካ፡ ዝሰሓተ ይምከርካ’ ይብሉ ኣበው። ካብ ስምዒት ዝረሓቐ፡ ዝሓሸ ርድኢት መታን ክህልወኩም፡ ዛንታይ ክጸውየኩም።

ትጽቢት ዘይተገብረሉ በጻሒ

ካብ ለካቲት 2018 ኣትሒዙ፡ ኣብ መዓጉርተይን መንከሰይን ጻዕዳ ንጣብ-ንጣብ ብሃንደበት ክወጽኣኒ ጀመረ። ኣብ ሓያሎይ ክፋል ገጸይ’ውን ቀልጢፉ ክርአ ጀመረ። ንዕኡ ንምኽዋል ድማ ነቲ ኵሉ ግዜ ዝላጽዮ ዝነበርኩ መዓጉርተይ ብጭሕሚ ክሽፈን ገደፍኩዎ። ክሳብ ክረምቲ 2018፡ ጻዕዳ ነቝጣታት ካብ መዓጉርተይን መንከሰይን ቀጺሎም ኣብ ኣፍንጫይ፡ ሸፋሽፍቲ ዓይነይ፡ ግንባረይ፡ ከባቢ ጎለይን ኣእዳወይን ተራእዩ። በቲ ዘጋጠመኒ ሃንደበታዊ ኵነታት ተበሳጨኹ። 

እንታይ’ዩ ኣጋጢሙኒ?

ናብ ሓደ ክሊኒክ በጻሕኩ። እቲ ዘጋጠመኒ እንታይ ከም ዝዀነ ክፈልጡዎ ኣይከኣሉን። ይዅን’ምበር፡ ዝልከ መድሃኒት ኣዘዙለይ። ንኽልተ ሰሙናት ኣቢሉ ዝኸውን ተለኸኹዎ። ዝዀነ ምምሕያሽ ግን ከርኢ ኣይከኣለን። ይውስኽ ጥራይ ደኣ ነበረ። ስለዝዀነ፡ ናብ’ቲ ክልኒክ ተመሊሰ ከድኩ። ንሳቶም ድማ ኣብ’ቲ ዝነበርኩዎ ከተማ (ሉልዮ – ሽወደን) ናብ ሓንቲ ክኢላ ሕማማት ቈርበት ዝዀነት ሓኪም ሰደዲኑ። እታ ክኢላ ሕማማት ቈርበት ዝዀነት ሓኪም እያ ድማ እቲ ናይ ቈርበተይ ኵነታት ጻዕዳ ሕማም (vitiligo) ከም ዝዀነ ዝሓበረትኒ። ኣብ ኤርትራ ከለኹ ጻዕዳ ሕማም ዝነበራ ሓንቲ ሰብ ይፈልጥ ነይረ’የ። ብዙሕ ደኣ ኣይዝክሮን’የ እምበር፡ ኣብ ሕይወተይ እዚ ሕማም ዘጥቅዖም ሓደ-ክልተ ሰባት ርእየ’ውን ይኸውን’የ።

እታ ሓኪም በቲ ዘጋጠመኒ ኵነታት ብዙሕ ኣይሰንበደትን፣ ከም ሓደ ቀሊል፡ ተራ ነገር ገይራ ዝረኣየቶ ኰይኑ ተሰመዓኒ። ሽዑ፡ ነቲ ናይ ቈርበት ኵነታትት ንምሕካም ዝግበሩ ክልተ ዓይነታት ፍወሳ ከም ዘለዉ ሓበረትኒ፤ ዝልከዩ ክሬማትን ናይ ኡልትራ ቫዮለት ናይ ብርሃን ሕክምናን (UV light treatments)። ወሲኻ ድማ እዞም ኣገባባት ፍወሳ’ዚኣቶም ውጽኢታውያንን ቀለልትን ከም ዘይኰኑ ሓበረትኒ። ሽዑ፡ ነቲ ዘጋጠመኒ ናይ ቈርበት ኵነታት ከም ዘይብለይ ሓሲበ፡ ምስኡ ብሰላም ክነብር ከም ዘለኒ ምኽራ ለገሰትለይ። ብመሰረት ምኽሪ’ታ ሓኪም፡ እቲ ዝበለጸ መድሃኒት ጻዕዳ ሕማም ንዝወረደካ ኵነታት ምቕባል ጥራይ እዩ።   

ይዅን’ምበር፡ ነቲ ዘጋጠመኒ ኵነታት ክቕበሎ ኣዝዩ ከበደኒ። ‘ተቐበሎ፡ ከም ዘየሎ ሕሰቦ፡ ምስኡ ኸኣ ብሰላም ንበር? እዚ ዝከኣል ኣይኰነን። ምሉእ ሕብሪ ገጸይ ተደዊኑ ከሎ፡ ከመይ ገይረ ከም ዘየሎ ክሓስቦ?’ ምስ ነብሰይ ኣጕረምረምኩ። ገጸይ ኣብ መስትያት ብዝረኣኹዎ መጠን፡ ሻቕሎተይን ጭንቀተይን ክውስኽ ጀመረ።

ብዛዕባ’ዚ ሕማም ዝያዳ ንምፍላጥ ድማ ኣብ ኢንተርነት ክእልሽ ጀመርኩ። ዘዕለቕልቕ ሓበሬታ ድማ ረኸብኩ። ካብ’ቲ ዅሉ ሓበሬታ ነየናይ መምየ ክወስድ ከም ዘለንን ነየናይ ከም ዝኣምንን ቀሊል ኣይነበረን። ብብዝሒ ብዘንበብኩ መጠን፡ ብብዝሒ ክጭነቕ ጀመርኩ። ኣብ’ቲ ኢንተርነት ዝተፈላለዩ ሰባት ነቲ ሕማም ይፍውሱ’ዮም ዝብሉዎም ዝተፈላለዩ ባህርያዊ ኣገባባት ሕክምና እናኣንበብኩ፡ መድሃኒታት ገዚአ ክልከዮም ጀመርኩ። ጸኒሐ ከም ዝተረዳእኩዎ፡ ፍወሳ ጻዕዳ ሕማም ነዊሕ ግዜ ስለዝወስድ፡ ትዕግሲ ዝሓትት እዩ። ትጥቀመሉ ዘለኻ ዓይነት ፍወሳ ብዘየገድስ፡ ነቲ ፈውሲ ብውሕዱ ን ሰለስተ ኣዋርሕ ከይተጠቀምካሉ ለውጢ ክትርኢ ክትጽበ የብልካን። ኣነ፡ ከምኡ ዓይነት ኣፍልጦ’ውን ስለዘይነበረኒ፡ ትዕግስቲ ዝበሃል ኣይነበረንን። እቲ ውጽኢት ቅልጡፍን ሽዑ ንሽዑ ክኸውንን’የ ተጸቢየ። እዚ ከኣ ፈጺሙ ክኸውን ኣይክእልን’ዩ። ሕማም ክመጽእ ከሎ ደኣ’ዩ ቅልጡፍ’ምበር፡ ሕውየትሲ ግዜ ይሓትት’ዩ።

ብድሕሪ’ዚ፡ ብምኽሪ ናይ’ታ ሓኪም ቈርበት ስለዘይዓገብኩ፡ ናብ ክኢላ ናይ ውሽጣዊ ሕማማት’የ ከይደ። እዚ ሕማም ኣብ’ዚ ዕድመይ (ዕድመይ ልዕሊ ኣርባዓ’ዩ) ብኸመይ ክመጽኣኒ ከም ዝኸኣለ ድማ ተወከስኩዎ። ንሱ’ውን ስለምንታይ ከም ዝመጽኣኒ ንምፍላጥ ተሃንጠየ፣ ሓፈሻዊ መርመራ ክገብር ድማ ኣዘዘለይ። ኵሉ’ቲ ውጽኢት ድማ ኣሉታ (ማለት፡ ዝዀነ ጥዕናዊ ጸገም ከም ዘይብለይ ዝሕብር) ኰይኑ ረኸቦ። ብዓል ምሉእ ጥዕና ምዃነይ ድማ ሓበረኒ። ምናልባት ብምባል’ውን ናይ ቪታሚን ዲ መርመራ ገበረለይ፣ ውጽኢቱ ከኣ ጽቡቕ ኰይኑ ጸንሐ። ድሕሪ ክልተ ሰሙናት ኣቢሉ፡ ጠንቂ’ቲ ሕማም ምናልባት (ብትግርኛ ምትርጓሙ ኣጸጋሚ’ዩ) ምልክት ሕዱር ስልካየ/ድኻም (chronic fatigue syndrome) ክኸውን ከም ዝኽእል ብደብዳበ ልኣኸለይ። ድሕረ-ባይታይ ሓቲቱኒ ስለዝነበረ፡ ቅድሚ’ቲ ደብዳበ ምስዳዱ፡ ጠንቂ’ቲ ሕማም እቲ ናይ ኣርባዕተ ዓመታት ማእርቲ ዝፈጠሮ ውህሉል ጸቕጢ ክኸውን ከም ዝኽእል ኣአንፊቱለይ ነይሩ’ዩ።  

ቍሩብ ሮፍታ

ውጽኢት መርመራ’ቲ ሓኪም ውሽጣዊ ሕማማት ምስ ፈለጥኩ፡ ብመስረቱ ብዓል ምሉእ ጥዕና ምዃነይ ኣሐጐስኒ። ስለ’ዚ፡ ትዕግስቲ ክገብር ከም ዘለኒ ተገንዘብኩ፣ ንነብሰይ ድማ እዚ ሕማም ከም’ቲ ዝመጽኦ ሓደ መዓልቲ ክኽየድ ምዃኑ ብምእማን፡ ናብ እግዚኣብሔር ገደፍኩዎ። ናይ’ታ ሓኪም ቈርበት ምኽሪ ክቕበል ድማ ነይሩኒ፤ ክቕበሎን ከም ዘየሎ ክሓስቦን። ስለ’ዚ እምበኣር፡ ነቲ ሓድሽ ትርኢት ገጸይ ክቕበሎ ወሰንኩ። ምስ’ቲ ኵነት ክነብር ወስንኩን ሓደ መዓልቲ ድማ እግዚኣብሔር ከሕወየኒ ምዃኑ ኣመንኩን።

ብድሕሪ’ዚ፡ ብቕጽበት ነቶም ነቲ ሕማም ንምፍዋስ ይጠቕሙኒዮም ኢለ ዓዲገዮም ዝነበርኩ ዝተፈላለዩ ነገራት ኣኪበ፡ ነቶም ክብልዑ ዘይክእሉ ጐሓፍኩዎም። ጽቡቕ ነገሩ፡ ዝበዝሑ ከም መግቢ ዘገልግሉ’ዮም ነይሮም። ኣብ ፊት መስትያት ደዊ ኢለ ድማ፡ “ክቡር እግዚእብሔር፡ ኣነ ኣባኻ’የ ዝኣምን። ድሕሪ ደጊም ነዚ ሕማም ንምፍዋስ ዝዀነ ነገር ኣይክጥቀምን’የ፣ ምኽንያቱ፡ ኣባኻ’የ ዝምዕቁብ። ንስኻ ከም እተሕውየኒ እፈልጥ’የ። ምስጋና ንዓኻ ይዅን! ኣሜን!”   

ጽቡቕ ዜና

ድሕሪ’ታ ውሳነን ናብ ኣምላኽ ምምዕቋብን፡ ውሽጣዊ ሩፍታ ተሰመዓኒ። ኣብ ኣመጋግባይ ኣዝየ ጥንቁቕ ክኸውን ከም ዘለኒ’ውን ድሮ ተገንዚበ ነበርኩ። በብቝሩብ ገለ ካብ’ቶም ኣብ ኣፍንጫይ፡ ሸፋሽፍቲ ዓይነይ፡ ግንባረይን ርእሰይን ዝነበሩ ጻዕዳ ነቝጣታት ባህርያዊ ሕብሮም ክምለስ ጀመረ። ካብ’ቲ ውሳነ ዝገበርኩሉ ድሕሪ ዓመትን ሰለስተ ኣዋርሕን ኣቢሉ ኣብ መዓጉርተይ ዝነበረ ጻዕዳ ሕማም ብዘይ ዝዀነ መድሃኒት ጠቕሊሉ ሓወየ። ኣብ መንከሰይ፡ ኣእዳወይን ከባቢ ጎለይን ዝነብሩ ጻዕዳ ነቝጣታት ገና ዘይሓወዩ’ኳ እንተነበሩ፡ ምምሕያሽ ግን ኣርኣዩ።

ኣብ ከም’ቲ ዝበለ ትፍፉው ኵነታት እንከለኹ፡ ሓንቲ ሓፍቲ ኣኮኣ ከም’ዚ ናተይ ሓሚሙ ከም ዝነበረን መድሃኒት ወሲዱ ከም ዝሓወየን ትነግረኒ። ቍጽሪ ተሌፎኑ’ውን ትህበኒ። ደዊለ እረኽቦ’ሞ ምሉእ ብምሉእ ከም ዝሓወየ ይነገረኒ። ናይ ኣተሓኻኽማኡ ተመኵሮ’ውን ኣሕጺሩ ይገልጸለይ። እቲ ሕክምና ልዕሊ ዓመት’ዩ ወሲዱሉ። 

ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ፡ ነቲ ጻዕዳ ሕማም ኣብ ኣካላተይ ዝረኣዩ ክልተ ካልኦት ሰባት ክሕክም ከም ዘለኒ የተባብዑኒ። ኣብ ከተማ ካምፓላ (ኡጋንዳ) ንዕኡ ዝሕክም ሓኪም ከም ዘሎ ይሕብሩኒ። ሓደ ካብኣቶም፡ ንሱ ዝፈልጦ ካብ ብቝልዕነቱ በቲ ሕማም ዝተጠቕዐ ሰብ ከም ዘሎን፡ እቲ ሕማም ክሳብ ኣእጋሩ ከም ዝነበረን፡ እቲ ሓኪም ብዝሃቦ መድሃኒት ምሉእ ብምሉእ ከም ዝሓወየን ክልተ ሳዕ ይነግረን ኣነ’ውን ክኸይድ ይድርኸንን። ብዛዕባ’ዚ ጕዳይ ብዙሕ ሓሰብኩ። ንዅነታተይ ስለዝተቐበልኩዎን ብዙሕ ምምኽያሽ’ውን ስለዘርኣኹን፡ ናብ’ቲ ሓኪም ንምኻድ ተወላወልኩ። ይዅን’ምበር፡ ንሓሳባይ ዳግመ-ግምት ገበርኩሉ።

ምብጻሕ ናብ ካምፓላ ናይ ቈርበት ክሊኒክ

11 መጋቢት 2020፡ ናብ’ቲ ኣብ ካምፓላ ናይ ቈርበት ክሊኒክ ዝርከብ ሓኪም በጻሕኩ። ዶር ፍረድ ኤስ.ከይ. ካምቡጉ እዩ ዝበሃል። ንሱ ኣብ ሙላጎ ሆስፒታል (ካምፓላ) ላዕለዋይ ኣማኻሪ ሓኪምን ሓኪም ቈርበትን እዩ። ብዙሕ ኣይዛረብን’ዩ። ሓንቲ ዓባይ መጽሓፍ ገንጺሉ፡ እቲ ናተይ ሕማም ስእሊ ኣሰንዩ ኣርኣየኒ። ከም’ታ ቀዳመይቲ ሓኪም ዝበለትኒ፡ ጻዕዳ ሕማም እዩ። ብድሕሪኡ፡ ንሰለስተ ኣዋርሕ ዝወሓጥን ዝልከን መድሃኒት ኣዘዘለይ። ምስ ወዳእኩዎ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ስለስተ ወርሒ ናብ’ቲ ክሊኒክ ክምለስ ኣለኒ። እቲ ፍወሳ እቲ ሕማም ክሳብ ዝጠፍእ ልዕሊ ዓመት (ካብኡ ንላዕሊ’ውን) ክወስድ ይኽእል’ዩ። ናተይ ቈርበት ብሓይሊ ፈጣሪ ባህርያዊ ሕብሩ ክምለስ ጀሚሩ ስለዝነበረ፡ እቲ መድሃኒት ነቲ ምሕዋይ ከቀላጥፎ ትጽቢት ኣንበርኩ።

ኣብ መንከሰይ ቅልጡፍ ለውጢ ኣረኣኹ። ዝበዝሕ ጻዕዳ ሕብሪ ዝነበሮ ንቡር ሕብሩ ክምለስ ጀመረ። እቲ ዝተረፈ’ውን ዝብዘሐ ሮዛዊ ሕብሪ ክሕዝ ጀመረ፣ ንሱ ከኣ ጽቡቕ ምልክት ምሕዋይ እዩ።  

ዝፈጸምኩዎ ጌጋ

ናብ ካምፓላ ናይ ቈርበት ክሊኒክ ንራብዓይ ግዜ ምስ በጻሕኩ፡ ነቲ ሽዑ ዝተዋህበኒ መድሃኒት ኣይወዳእኩዎን። ብቐንደኑ’ውን ብዘይ መድሃኒት ክሓዊ ጀሚሩ ስለዝነበረ፡ ብዘይ’ቲ መድሃኒት’ውን ‘ክሓዊ’የ’ ኢለ’የ ሓሲበ። ስለ’ዚ፡ ምጥቃም’ቲ መድሃኒት ብገዛእ ውሳነይ ጠቕሊለ ኣቋረጽኩዎ።

እታ ባዕላዊ ውሳነ ግን ሳዕቤን ኣኸቲላ፤ እቲ ምሕዋይ ኣቋሪጹ። በዚ ኣጋጣሚ ድማ ንዝዀነ ነዚ ፍወሳ ዝጀመረ ሰብ ሓኪሙ ብዝሃቦ መምርሒ እንተ ዘይኰይኑ፡ ፈጺሙ ከቋርጾ ከም ዘይግባእ ሓደራ እብል።  

* * *

ክቡራትን ክቡራንን ነበብቲ፡ ኣብ ዝስዕብ ሳልሳይን ናይ መወዳእታን ክፋል፡ ኣብ ጭቡጥ ተመኵሮይ ብብምርኳስ እዚ ሕማም ቈርበት ዘሎዎ ሰብ እንታይ ክገብር ኣለዎን እንታይ ከ ክገብር የብሉን ጸሚቘ ክቕርበልኩም’የ። ክሳብ ሽዑ፡ ሰላም ወ ሰናይ ምስ ኵልና ይዅን!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s