ፍወሳ ጻዕዳ ሕማም

ጻዕዳ ሕማም (Vitiligo) ይሓዊ ዶ?

መልሲ፡ ከማይ እንተዀንኩም፡ “እወ”

ሳልሳይን መወዳእታን ክፋል

24-12-2020: ዝበዝሐ ጻዕዳ ዝነብረ ሕብሩ ምስ ተመልሰ

ፍወሳ ጻዕዳ ሕማም

ኣብ ዝሓለፋ ክልተ ክፋላት ጻዕዳ ሕማም እንታይ ምዃኑን ምስ’ቲ ሕማም ዝተኣሳሰር ውልቃዊ ተመኵሮይን ኣቕሪበልኩም ነይረ። ዕላማ ጽሑፈይ ድማ ነዚ ናይ ቈርበት ኵነት ዝምልከት ተመኵሮ ንምልውዋጥን መረዳእታ ንምሕዳርን’ዩ። እቲ ጽሒፍ ኣብ ዝደለኹሞ ግዜ ኣብ https://www.tesfagiorgis.blog ኣቲኹም ከተንብቡዎ ትኽእሉ ኢኹም። ሎሚ እምበኣር፡ እቲ ሕማም ከም ዘሎና ምስ ፈለጥና እንታይ ክንገብር ከም ዘለና ካብ ጭቡጥ ተመኵሮይ፡ ዘንበብኩዎን ኣፍልጦ ዘሎዎም ገለ ሰባት ዝሃቡንን ኣገዳሲ ሓበሬታ ከካፍለኩም’የ።  

ጻዕዳ ሕማም ከም ዘሎና ምስ ፈለጥና እንታይ ክንገብር ኣለና?

መጀመርታ እቲ ናይ ቈርበትና ኵነታት ብርግጽ ጻዕዳ ሕማም ምዃኑ ምፍላጥ። ሕማምና ብልክዕ ምስ ፈለጥካ ድማ ነዞም ዝስዕቡ ኣብ ግምት ከነእትዉዎም ኣለና፤

  1. ኵነታትካ ምቕባል፤ ፈለማ ቀሊል ከም ዘይኰነ ኣጸቢቐ እርዳእ’የ። እታ ሓኪም ‘ከም ዘየሎ ክትሓስቦን ክትቅበሎን ጥራይ’ዩ ዘለካ’ ምስ በለትኒ ዝተሰመዓኒ ስምዒት ብ ዝሓልፈ ጽሑፈይ ነጊረኩም’የ። ከም’ቲ ‘ዝወዓለ ይንገርካ…’ ዝበሃል ግን፡ እቲ ዝቐለለን መጀመርታ ፍወሳን ነቲ ዝወረደካ ሕማም ምቕባል እዩ። ጭንቀት ነቲ ሕማም ካብ ዘጋድዱ ቀንዲ ጸገማት ምዃኑ ምስትውዓል የድሊ። ሕማምካ ምቕባል ርግኣት ይህበካ። ምስ ረጋእካ ኢኻ እንታይ ክትገብር ከም ዘለካ ካብ ስምዒት ወጺእካ ወድዓዊ ብዝዀነ መገዲ ትሓስብ። ብርግጽ፡ ቈርበትካ ሃንደበት ብጻዕዳ-ጻዕዳ ነቝጣታር ክውረር (ሕብሪ ክቕይር) ከሎ ኣዝዩ ኣሰንባዲ እዩ። በዚ ሕማም ዝተጠቕዑ ሰባት ተነጽሎ ከጋጥሞም’ውን ይኽእል እዩ። ብፍላይ ገና ሓዳር ዘይገበሩ ሰባት (ብዝያዳ ደቂ ኣንስትዮ) እዚ ኵነታት ኣዝዩ ከም ዝትንክፎም ክንግንዘቦ ንኽእል ኢና። ሕብረተ-ሰብ ነቒሑ ክሳብ ዘተባብዖም ድማ መጀምርታ እቶም በዚ ሕማም ዝተጠቓዕና ግንዛበና ኣዕቢና፡ ሕማምና ከይሸፋፈንና ምስ ካልኦት እሂን ምሂን ክንበሃሃለሉ ይግባእ። ሕብረተ-ሰብ ድማ እዚ ሕማም ተራ ነገር ምዃኑ ተረዲኡ፡ ንሕሙማት ከይንጽሎም ንቕሓት የድሊዮ።
  2. ጻዕዳ ሕማማ ረኽሲ ኣይኰነን፤ እዚ ሓቂ’ዚ ናይ ብሓቂ ሩፍታ ዝፈጥር ነገር’ዩ። እዚ ሕማም ረኽሲ ስለዘይኰነ፡ ዝዀነ ኣካላዊ ማህሰይቲ ኣየውርድን’ዩ። ክትርእዮ ጥራይ እዩ ደስ ዘይብለካ’ምበር፡ ናብ ካልኦት ኣይለግብ፡ ካብ ካልኦት ኣይለግበካ። ካብ ዘርኢ ዝተወርሰ እንተ ዘይኰይኑ፡ ብዝተፈላልዩ ምኽንያታት ኣብ ዳሕራይ ዕድመኻ ምስ ዝመጽኣካ ናብ እትወልዶም ውላድ ብዙሕ ዝሰጋገር ኣይኰነን። ወዮ ደኣ ደቂ ሰብ እቲ ሕብሪ ቈርበትና ሓደ ዓይነት ኰይኑ’ምበር (ማለት፡ ጸሊም፡ ከደራይ፡ ጨዓይ፡ ጻዕዳ፡ ብጫ፡ ወዘተ ጥራይ)፡ ኣብ እንስሳታትሲ ሕውስዋስ ሕብሪ ማዕረ ክንደይ ከም ዘጸብቐሎም ንፈልጥ ኢና። እቲ ኣብ ቈርበትና ዝርአ ናይ ሕብሪ ምጽዕዳው ልክዕ ከም’ቲ ኣብ ጸጕርና ዝርአ ምጽዕዳው (ምሽያብ) ጌርና ክንርድኦ ኣለና። ጸጕርና፡ ልክዕ ከም ቈርበትና’ ናይ ባዕሉ ሕብሪ ኣሎዎ። ድሓር ግን (ዝበዝሕ ግዜ ምስ ዕድመ) እቲ ሕብሩ ይጠፍእ እሞ፡ ጻዕዳ ይኸውን፣ ይሽይብ። እቲ ጸጕሪ ግን ናይ ሕብሪ ምቕያር እንተ ዘይኰይኑ፡ ጸጕርነቱ ኣይልወጥን’ዩ። ንሕና ድማ ነቲ ጻዕዳ እንተ ዘይጸሊእናዮ፡ ወላ ሓንቲ ኣይንኸውንን ኢና። እቲ ናይ ቈርበትና ድማ ምስኡ ተመሳሳሊ እዩ። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ኵሉ ግዳማዊ ትርኢት ነባሪ ኣይኰነን። ስለ’ዚ፡ ግዙኣት ደጋዊ ትርኢትና ዘይኰነስ፡ ብውሽጥና ጽኑዓትን ምሉኣትን ክንከውን ኣለና።

ጻዕዳ ሕማም ይፍወስ ዶ?

እታ ፈለማ ዝኸድኩዋ ናይ ቈርበት ሓኪም፡ እቲ ዘሎ ሕክምና ጻዕዳ ሕማም ፋይዳ ዘሎዎ ስለዘይኰነ፡ ንዅነታተይ  ተቐቢለ፡ ከም ዘየሎ ሓሲበ ክነብር ከም ዘለኒ ከም ዝመኸረትኒ ጸውየኩም’የ። ምስ  ኣብ ቻይና ዝርከብ ሓደ ነዚ ሕማም ንፍውስ ኢና ዝብል ሕክምና ተጸሓሒፈ ዝበሉኒ’ውን፡ መጀመርታ እቲ ሕክምና ኣዚዩ ክቡር’ዩ፣ ንመዓልቲ ብውሕዱ 500 ዶላር ኣመሪካ የድልየካ። ኣብ ርእሲኡ ከኣ ከም እትሓዊ 100 ካብ 100 ርግጸኛታት ኣይኰኑን። ዝበዝሑ ኣብ መርበብ ሓበሬታት ዝረኸብኩዎም መልስታት’ዛ ሕቶ’ውን ተስፋ ዘቝርጹ እዮም። ‘ክሳብ ሕጂ ንጻዕዳ ሕማም ዝፍውስ ፈውሲ የለን’ እዮም ዝብሉ።

ካብ ተመኵሮይን ትዕዝብተይን ግን፡ እዚ ሕማም ይፍወስ’ዩ። በዚ ሕማም ዝተጠቕዑ ብርክት ዝበሉ ሰባት ዝሓወዩ ከም ዘለዉ’ውን ሓቲተ ዝነገሩን ናይ ካልኦት ተመኵሮ ዘዕለሉንን ኣለዉ። ኣነ ድማ ባዕለይ ህያው ኣብነት’የ። ስለ’ዚ እምበኣር፡ ሕብሪ ቈርበትና ናብ ንቡሩ ክምለስ እንታይ ኢና ክንገብር ከም ዘለና?

  1. ከም እትሓዊ እመን፤ ሃይማኖትካ ብዘየገድስ፡ እቲ እትኣምኖ ፈጣሪኻ ከሕውየካ ከም ዝኽእል ምእማን፡ እቲ ቀዳማይ ደረጃ ሕውየት እዩ። ኣብ ካልኣይ ክፋል ከም ዝሓበርኩዎ፡ ነቲ ሓድሽ ኵነታት ቈርበተይ ምስ ተቐበልኩዎ ዝገበርኩዎ እንተነይሩ፡ ናብ እግዚኣብሔር ምምዕቋብ እዩ። እግዚኣብሔር ብዘይመድሃኒት ከሕውየኒ ከም ዝእኽል ኣሚነ፡ ንዅነታተይ ንዕኡ’የ ሂበዮ። ነዊሕ ኣብ ዘይኰነ ግዜ ድማ ሕብሪ ቈርበተይ ናብ ንብሩ ክምለስ ጀሚሩ። ሕብሪ ቈበርተይ ብዘይ መድሃንት ናብ ንቡር ክምለስ ዝረኣዩ ብዙሓት ሰባት ካብ ምግራም ዝተላዕለ፡ “እዚ ደኣ ይሓዊ ዲዩ? ከመይ ኢልካ ትሓዊ ኣለኻ?” እናበሉ ይሓቱኒ ነይሮም’ዮም። መልሰይ ድማ ሽዑን ሕጅን፡ “እወ ይሓዊ፣ ከም እትሓውዩ ጥራይ እምነኡ፡” እዩ። እቲ ኣብ ካምፓላ ዝኸድኩዎ ሓኪም’ውን ከይተረፈ ብዅነታተይ ተገሪሙ’ዩ። እምነት ከም ዘሕዊ ኣነ ጥራይ ዘይኰንኩስ ብዙሓት ሰባት (ንነዊሕ ግዜ ሃለዋቶም ኣጥፊኦም ዝነበሩ ከይተረፈ) ዝመስከሩዎ ሓቂ’ዩ። ከም እትሓዊ እምነት ዘይብልካ እንተዀንካ፡ መድሃኒት ምውሳድ ብዙሕ ፋይዳ ከም ዘይብሉ ኣቕዲምካ ምግዛብ የድሊ።
  2. ጻዕዳ ሕማም ፈውሲ ኣሎዎ”፤ ኣብ’ቲ ምዕቡል ዓለም ዘለዉ ሓካይም ነዚ ሕማም ቈርበት ስለምንታይ ኣይፍውሱዎን ኣይፈልጥን፣ ጻዕዳ ሕማም ግን ይፍወስ እዩ። ነዚ ዝምልከት ኣብ ካልኣይ ክፋል ኣስፊረዮ ኣለኹ። ኣነ ድማ ኣብ ካምፓላ ናይ ቈርበት ክሊኒክ (ካምፓላ- ኡጋንዳ) ከይደ ክሕከም ከም ዝጀመርኩን፡ ኣብ ርእሲ’ቲ እምነተይ ተደሚሩ ጽቡቕ ለውጢ ከም ዘምጽኣለይን ኣብ’ቲ ካልኣይ ክፋል ጽሒፈዮ ኣለኹ። ንዋናን ሓኪምን ካምፓላ ናይ ቈርበት ክሊኒክ ዝዀነ ዶር ፍረድ ኤስ.ከይ. ካምቡጉ እውን በዚ ሕማም ካብ ዝተጠቕዑ ሰባት ክንደይ ዝዀኑ ይሓውዩን ክንደይ ዝዀኑ ኸ ከም ዝሓወዩን ተወኪሰዮ ነይረ። “ኦ! ኣዝዮም ብዙሓት፡” ኢሉ’ዩ ኣሕጺሩ መሊሱለይ። (ቍጽሪ ተሌፎን ናይ’ታ ክሊኒክ ኣብ’ዚ እነሆ፤ 0414535043)።

በዚ ኵነት ቈርበት ዝተጠቓዕና ክንገብሮም ዘለና ነገራት፤

  1. ኣለርጂ ዝገብሩልና ነገራት ምልላይ፤ ካብ ትዕዝብተይ፡ ሕማም ቈርበት ምስ ኣለርጂ ምትእስሳር ኣለዎ። ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ኣካላትና ብኣለርጂ ክሳቐ ከሎ፡ ሕብሪ ቈርበትና ኣዝዩ እዩ ዝጕዳእ። ስለ’ዚ፡ ጻዕዳ ሕማም ዘሎዎ ሰብ፡ ኣለርጂ ዝገብርይሉ ነገራት ብጥቃቐ ከለሊ ኣለዎ። ኣለርጂ ካብ እንምገቦ መግቢ፡ እንሰትዮም ፈሰስቲ፡ ኵነታት ኣየርን ከባብን ክምንጩ ይኽእል፣ ብዝተኻእለ መጠን ነዚም ነገራት ኣለኒና ነወግዶም።
  2. ጥዑይ ኣመጋግባ ምዝውታር (Healty diet)፤ መግብና ብዝተኻእለ መጠን በቲ ንዓና ዝሰማማዕ ባዕልና ንሰርሖም  እንተዀኑ ኣዝዩ ጽቡቕ እዩ። እንምገቦም መግብታት ምስ ተመገብናዮም ጸቕጢ ዘይፈጥሩን ንምሕቃቖም ፈኰስትን፡ ኣሕምልቲ፡ ጥረታትን ምጸት ዘይብሎም ፍረታትን ዝበዝሖምን ክዀኑ ይምረጽ። ድሙቕ ሕብሪ ዘሎዎም ኣሕምልቲ፡ ካሮት፡ ቀይሕ ሱር፡ ባርባቤቶላ (beetroot)፡ ጥረታት፡ ከም’ዞም ናይ ዓድና ኣእካል ምምጋብ ኣዝዩ ሓጋዚ እዩ። ከም ባናና፡ ቱፋሕ፡ ጽቡቕ ዝበሰለ ማንጉስ፡ ኣቮካዶ ዝኣመሰሉ ፍረታት’ውን ሓገዝቲ’ዮም። ትጥቀመሉ ዘይቲ እንተተኻኢሉ ናይ ኣውሊዕ፡ ኮኮናት ዝኣመሰለ እንተዀነ ማሕረ እዩ። ኣብ መዓልቲ ብውሕዱ ክልተ ሌትሮ ዝኣክል ማይ ምስታይ ኣገዳሲ እዩ። እቲ ኣመጋግባ ኣብ ኣሕምልትን ጥረታትን ዘድሃበ፡ (ከም’ዚ ናይ ሃገርና ናይ ጾም ንብሎ – ብፈረንጂ ከኣ ቬጋን ዓይነት) ካብ ዝለመድናዮ ዝተፍለየ ስለዝኸውን፡ ኣብ’ቲ ስድራቤት’ውን ጸቕጢ ክፈጥር ይኽእል’ዩ። እታ ስድራ ነዚ ክትርድኣልና ኣለዋ።  ኣብ ናተይ ኣብነት፡ ሽሕ’ኳ ኣነ ንዅነታተይ ተቐቢለዮ እንተነበርኩ፡ ኣብ ምሕዋየይ ናይ ክብርቲ ብዓልቲ ቤተይ ኣበርክቶ ኣዝዩ ሓጋዚ እዩ ነይሩ። ነቲ ሕማም ዝሕግዝ ኣመጋግባ ክኽተል ዝገበረት ንሳ’ያ። ብዘይክኣ ቀሊል ክኸውን ኣይምኸኣለን። ነገራት ንምቅላል፡ ንሳ ንባዕላ ከም’ቲ ናተይ ኣመጋግባ ክትክተል’ያ መሪጻ። በዚ ኣጋጣሚ ድማ ብልቢ እመስግና። ብሓጺሩ፡ ከም’ቲ ብዙሓት ሓካይም ንኻልእ ጥዕንና ኢሎም’ውን ዝመኽሩና፡ ኣመጋግባና ኣብ ፍወሳ’ዚ ሕማም ልዑል ተራ ኣለዎ። ፍወሳ ጻዕዳ ሕማም ሓያል ስነ-ስርዓት ዝሓትት ግን ከኣ ከቢድ ከም ዘይኰነ ኣስተውዕል። እዚ ናይ ካምፓላ ሓኪም ንኣመጋግባ ዝምልከት ዝዀነ ሓበሬታ ኣይሃበንን። ካብ ካልኦት ብዝረኸብኩዎ ሓበሬታን ባዕለይ ከም ዝተመኰርኩዎን ግን እዚ ምኽረይ ሓግዚ ክኸውን እትስፎ።
  3. ዘይምጭናቕ፤ ጭንቀት ሓደ ካብ ጠንቕታት ጻዕዳ ሕማም ምዃኑን፡ ነቲ ሕማም ድማ ከም ዘብእሶን ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፍ ተጥቒሱ እዩ። ስለ’ዚ፡ ብዝተኻእለ መጠን ካብ ዘጨንቑኻን ጸቕጢ ዝገብሩልካን ነገራት ምጥንቃቕ። ዓቕምኻ ብዝፈቕዶ ምቕሉልን ሕጉስን ህይወት ክትመርሕ ምጽዓር ኣገዳሲ እዩ። ነቶም ምሳኻ ዝነብሩ ሰባት ድማ ብዛዕባ ኵነታትካ ሓብሮም – ክርድኡልካ ስለዝኽእሉ። ኣባላት ስድራቤትካ ብዛዕባ’ዚ ጕዳይ ንቑሓት ክዀኑ ፈትን። ብዙሕ ክፋል ገጸይ ብጻዕዳ-ጻዕዳ ነቝጣታት ተጐቢኡ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ብዓልቲ ቤተይ፡ “ሎሚ ደኣ ጽቡቕ ለውጢ የርኢ ኣሎ። በዚኣ ንቡር ሕብራ ተመሊሱ። ኣብ ሓጺር ግዜ ክትሓዊ ኢኻ፡” እናበለት ዝገበረትለይ ምትብባዕ ብዋጋ ዝትመን ኣይነበረን።
  4. ፈኲስ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምዝውታር፤ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንሕውየት ጻዕዳ ሕማም ጥራይ ዘይኰነ፡ ንሓፈሻዊ ጥዕና’ውን ኣገዳሲ ስለዝዀነ፡ መዓልታዊ ን 30 ደቓይቕ ዝኸውን ጸቕጢ ዘይገብር፡ ምቕሉል ምውስዋስ ኣካላት ግበር። 
  5. ምጽራይ ውሽጣዊ ኣካላት (Detoxification)፤ ኣካላትና ከም’ቲ ብደገ፡ ብውሽጡ’ውን ይረስሕ እዩ። እቲ ዝፍጠር ውሽጣዊ ርስሓት ተዋህሊሉ መርዚ እዩ ዝቕየር። እቲ መርዚ ድማ ንብዙሕ ክፋላት ኣካላትና የዕኑ እዩ። ቈርበትና ድማ ሓደ ካብ’ቶም ኣዝዮም ተነቀፍቲ ክፋላት ስለዝዀነ፡ ውሽጥና ነጽርየሉ መገዲ ክንፍትሽ ኣለና። ሓደ ካብኡ ጾም እዩ። ኣብ ሰሙን ሓንሳዕ ዲዩ ክልተ-ሳዕ፡ ወይ ከም መደብና፡ ወይ ድማ ምስ እምነትካ ከተወሃህዶ ትኽእል ኢኻ።

ዚ ኵነት ቈርበት ዝተጠቓዕና ከነወግዶም ዘለና ነገራት፤

  1. መጸጽቲ ነገራት ምውጋድ፤ ብዝተኻእለ መጠን፡ መጸጽቲ መግብታትን ፍረታትን (ከም መጺጽ ጣይታ፡ ኣራንሺ፡ ለሚን) ምውጋድ። ቀሓርን ነድሪ ከስዐን ዝገብሩ መግብታት ብዝተኻእለ መጠን ክንቀርቦም የብልናን። እንተኽኢልካ ስጋን ዓሳን ዘይምብላዕ። ኣብ ክንድኡ ስጋ ደርሆን ሳልሞንን ብላዕ። ዕሹጋትን ምስሩሓትን መግብታት (junk foods) ምውጋድ። ። ስለ’ዚ፡ ክጐድኡኻ ካብ ዝኽእሉ ግን ከኣ ትፈትዎም ዝነበርካ መግብታትን መስተን ምሕራም ከድልየካ እዩ። ካፈይን ዘሎም ፈሰስቲ (ከም ቡን) እንተኽኢልካ ምውጋድ፣ እንተዘየለ ምውሓድ ተመራጺ እዩ።
  2. ኣልኮላውን ናይ ትምባኾን ፍርያት ዘይምውሳድ፤ ኣልኮላዊ መስተን ፍርያት ትምባኾን ምውጋድ። ለስላሳ ከም ጡብ ኣዴኻ እንተገደፍካዮ ተመራጺ እዩ።

ቅድሚ ምዝዛመይ፡ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ሕብሪ ቈርበት ገጸይ ዝተራእየ ምዕባለታት ከካፍለኩም፤

10-01-2018: ሓደ-ሓደ ጻዕዳ ነጠብጣብ ክጅምር ከሎ
12-07-2018፡ ድሕሪ 6 ኣዋርሕ
24-12-2020: ዝበዝሐ ጻዕዳ ዝነብረ ሕብሩ ምስ ተመልሰ

ክቡራትን ክቡራንን ነበብቲ፡ ካብ’ዞም ኣብ ሰለስተ ክፋላት ዝቐረቡ ጽሑፋት ዝጠቅም ነገር ረኺብኩም ክትኰኑ እትስፎ፣ ናብ ካልኦት ክበጽሕ ድማ ኣካፍሉዎ። ዝያዳ ሓበሬታ ምስ እትደልዩ ብ Messenger ክትጽሕፉለይ ትኽእሉ ኢኹም። ብዓል ሞያ ሕክምና ዘይምዃነይ ድማ ደጊመ አተሓሳስበኩም። ኣብ ርሑቕ ዘይኰነ ግዜ ምሉእ ንምሉእ ሓውየ ከም ዝምለሰኩም እኣምን’የ። ክሳብ ሽዑ ሰላም ወ ሰናይ ምስ ኵልና ይዅን!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s